Zagrody edukacyjne jako narzędzie edukacji realizowanej w gospodarstwach rolnych

Abstrakt

Edukacja pozaformalna realizowana w zagrodach edukacyjnych na obszarach wiejskich uzupełnia formalny system oświaty, wykorzystując autentyczne zasoby gospodarstw rolnych do polisensorycznego uczenia się. Ogólnopolska Sieć Zagród Edukacyjnych (OSZE), utworzona w 2011 r. przez Centrum Doradztwa Rolniczego, liczy obecnie 382 podmioty i charakteryzuje się dynamicznym wzrostem (+13,5% w 2025 r.). Oferta edukacyjna (1–8 godz.) realizuje priorytety: produkcję roślinno-zwierzęcą, przetwórstwo, ekologię i dziedzictwo kulturowe poprzez aktywizujące metody (np. „od ziarna do chleba”). Badania własne (desk research dla 382 zagród oraz ankieta skierowana do koordynatorów wojewódzkich OSZE ze stopą zwrotu wynoszącą 57%) potwierdziły dominujące cele: popularyzację wiedzy o rolnictwie i kształtowanie świadomości konsumenckiej, wysoką skuteczność wobec dzieci szkolnych oraz deficyty oferty dla seniorów i osób z niepełnosprawnościami. Głównymi barierami są czynniki ekonomiczno-legislacyjne (brak stabilnego finansowania), przy wystarczających zasobach wewnętrznych. Hipotezy badawcze zweryfikowano pozytywnie: H1 – przywracanie relacji społeczeństwo-rolnictwo; H2 – dominacja barier zewnętrznych. Kluczowe rekomendacje obejmują uproszczenie regulacji prawnych, integrację z systemem oświaty oraz rozwój sieciowania i promocji.