Problemy zachowania bioróżnorodności na przykładzie wybranych miast Polski


Abstrakt

Praca porusza współcześnie ważne zagadnienia dotyczące zrównoważonego rozwoju miast z zachowaniem bioróżnorodności. Artykuł ma charakter przeglądowy, obejmuje analizę literatury przedmiotu i ocenę systemów przyrodniczych miast Lublina oraz Warszawy. Procesy globalizacji wywierają coraz silniejsze piętno na jakości środowiska. W równym stopniu zanieczyszczeniom i degradacji podlegają wszystkie jego komponenty: atmosfera, hydrosfera, pedosfera i biosfera. Nigdy dotąd tyle elementów i układów środowiska nie zostało poddanych tak silnej antropopresji, która zakłóca lub niszczy równowagę ekologiczną. Miasta rozrastają się, wypierając przyrodę. Wiele gatunków roślin, owadów, ptaków czy ssaków całkiem dobrze sobie z tym radzi, choć obserwuje się również nadmierny rozwój gatunków inwazyjnych. Trudno jest godzić interesy rozwoju miasta z potrzebami natury. Biorąc pod uwagę z jednej strony szybkie rozrastanie się miast i zapotrzebowanie na nowe grunty pod budownictwo, a z drugiej strony silny nacisk kładziony na troskę o bioróżnorodność i zachowanie ekosystemów oraz związane z tym niekorzystne interakcje, coraz częściej sygnalizuje się problemy związane z połączeniem często skrajnych potrzeb.
Praca niniejsza jest próbą oceny sytuacji w tej dziedzinie, opiera się na analizie sytuacji związanej z bioróżnorodnością w dwóch miastach: Warszawie i Lublinie jako przedstawicielach dość odmiennych aglomeracji, zwłaszcza w związku z gęstością zaludnienia i szybkością zmian podyktowanych antropopresją.


Słowa kluczowe

bioróżnorodność; systemy ochrony bioróżnorodności; miasto; antropopresja; Lublin; Warszawa

Agenda 2030 na rzecz zrównoważonego rozwoju, https://www.gov.pl/web/rozwoj-praca-technologia/agenda-2030 [dostęp: 14.04.2021].
Baciak M., Warmiński K., Bęś A., 2015. Oddziaływanie wybranych gazowych zanieczyszczeń powietrza na rośliny drzewiaste. Leśne Pr. Badaw. 76(4), 401–409.
Baranowski T., Parus A., Fajfer B., 2002. Występowanie szrotówka kasztanowcowiaczka [Cameraria ohridella (Deschka & Dimić)] na kasztanowcach w Poznaniu w latach 2000–2001. Prog. Plant Prot. 42(2), 654–657.
Beatley T., 2000. Green urbanism. Learning from European Cities. Island Press, Washington D.C.
Blicharska M., Smithers R., Mikusiński G., Rönnbäck P., Harrison P., Nilsson M., Sutherland W., 2019. Biodiversity’s contributions to sustainable development. Nat. Sustain., 1–11.
Bocieczko W., Kochanek A., 2009. Ekspansja i inwazja gatunków obcego pochodzenia. Aura 7, 26–28.
Breś W., 2008. Czynniki antropopresji powodujące zamieranie drzew w krajobrazie miejskim. Nauka Przyr. Technol. 2(4), 2–31.
Buhk C., Oppermann R., Schanowski A., Bleil R., Lüdemann J., Maus C., 2018. Flower strip networks offer promising long term effects on pollinator species richness in intensively cultivated agricultural areas. BMC Ecol. 18, 55.
Chmielewski S., Łukasik A., Owczarek P., 2013. Ekologiczny System Obszarów Chronionych Miasta Lublin a miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego. Teledetekcja Śr. 48, 7–14.
Cichocka E., Goszczyński W., Szybczyski K., 1998. Mszyce i ich naturalni wrogowie na klonach w Warszawie. W: T. Barczak, P. Indykiewicz (red.), Fauna miast. Wyd. ATR, Bydgoszcz, 83–88.
Costanza R., Groot R. de, Sutton P., Ploeg S. van der, Anderson S.J., Kubiszewski I., Farber S., Turner R.K., 2014. Changes in the global value of ecosystem services. Glob. Environ. Change 26, 152–157.
Dalesman R.F., 1968. A different kind of country. MacMillan Company, New York.
Dzięgielewska M., Adamska I., 2016. The health of the forest stand along urban routes of different traffic intensity in Szczecin. Prog. Plant. Prot. 56(2), 191–198.
Domagała B., Twardy S., 2019. Rola korytarzy ekologicznych w obszarach wiejskich Polski Południowej. Łąkarstwo Pol. 22, 7–23.
Dyrektywa Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz.U. L 103 z 25.4.1979, 1-18).
Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. L 206 z 22.7.1992, 7-50).
Forman R.T.T., 2008. Urban regions. Ecology and planning beyond the city. Cambridge University Press.
Gacka-Grzesikiewicz E., Różycka W., 1977. Obszary chronione a przestrzenna struktura aglomeracji. Instytut Kształtowania Środowiska, Warszawa.
Gawroński S.W., Greger M., Gawrońska H., 2011. Plant taxonomy and metal phytoremediation. W: I. Sherameti, A. Varma (eds.), Detoxification of heavy metals. Springer, Berlin–Heidelberg, http://dx.doi.org/10.1007/978-3-642-21408-0_5
Ghosh M., Singh S.P., 2005. A review of phytoremediation of heavy metals and utilization of its byproducts. Appl. Ecol. Environ. Res. 3(1), 1–18.
Habuda A., Radecki W., 2015. Ochrona prawna drzew i krzewów poza lasami. Fundacja Ekorozwoju, Wrocław.
Kabuce N., Priede N., 2010. NOBANIS – Invasive Alien Species Fact Sheet – Solidago Canadensis, https://www.nobanis.org/globalassets/speciesinfo/s/solidago-canadensis/solidago-canadensis.pdf [dostęp: 7.03.2020].
Kistowski M., Pchałek M., 2009. Natura 2000 w planowaniu przestrzennym – rola korytarzy ekologicznych. Ministerstwo Środowiska, Warszawa, ss. 115.
Kleijn D., 2006. Mixed biodiversity benefits of agri-environtment schemes in five European countries. Eccol. Let. 9, 243–254.
Komisja Europejska, 2019. Europejski Zielony Ład, https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/european-green-deal_pl [dostęp: 14.04.2021].
Konwencja o różnorodności biologicznej, sporządzona w Rio de Janeiro dnia 5 czerwca 1992 r. (Dz.U. 2002 nr 184, poz. 1532), http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20021841532 [dostęp: 14.04.2021].
Kołodziej B., 2002. The effect of soil material and nitrogen fertilisation on growth and development of goldenrod (Solidago virga-aurea L.). Folia Hortic. 14(1), 187–193.
Kostecka J., Mazur-Pączka A., Jasińska T., Batóg K., 2012. Pojęcie „świadczenia ekosystemowe” i jego rola w edukacji dla zrównoważonego rozwoju. Inż. Ochr. Środ. 15(4), 405–417.
Kronenberg J., 2016. Usługi ekosystemów – a wartość środowiska przyrodniczego. W: A. Rzeńca (red.), EkoMiasto#Środowisko. Zrównowazony, inteligentny i partycypacyjny rozwój miasta. Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, 20–62.
Kubiak J., Księżniak A., 2005. Przyrodnicze uwarunkowania zadrzewień na obszarach zurbanizowanych. Teka Kom. Arch. Urb. Stud. Krajobr. 1, 168–176.
Li Y., Wang S., Chen Q., 2019. Potential of thirteen urban greening plants to capture particulate matter on leaf surfaces across three levels of ambient atmospheric pollution. Int. J. Environ. Res. Public Health 16(3), 402.
Łabanowski G., Soika G., 2008. Zasiedlenie drzew i krzewów ozdobnych przez szkodliwe roztocze i owady w środowisku zurbanizowanym. W: P. Indykiewicz, L. Jerzak, T. Barczak (red.), Fauna miast. Ochronić różnorodność biologiczną w miastach. sar „Pomorze”, Bydgoszcz, 571–576.
Makomaska-Juchiewicz M., 2007. O ochronie różnorodności biologicznej. W: Integralna Ochrona Przyrody. Instytut Ochrony Przyrody PAN, 55–68.
Maráczi K., Gáspár L., Baracsi E.H., 2011. Preliminary photosynthesis examinations of thermofil evergreen ornamental shrubs in Hungary. J. Centr. Eur. Agric. 12(4), 585–596.
McDonnell M.J., Hahs A.K., Breuste J.H. (red.), 2009. Ecology of cities and towns. Cambridge University Press.
Mędrzycki P., 2007. Roślinność ruderalna w mieście. Prz. Komunalny 9, 62–63.
Moroń D., Lenda M., Skórka P., Szentgyörgyi H., Settele J., Woyciechowski M., 2009. Wild pollinator communities are negatively affected by invasion of alien goldenrods in grassland landscapes, Biol. Conserv. 142, 1322–1332.
Olaczek R., 2000. Różnorodność biologiczna a problem introdukcji obcych gatunków. W: T. Bojarczuk, W. Bugała (red.), Bioróżnorodność a synantropizacja zbiorowisk leśnych. Materiały Zjazdu Sekcji Dendrologicznej Polskiego Towarzystwa Botanicznego – referaty, doniesienia, postery 7–9.06.2000 r. Wirty, 7–13.
Podymniak M., 2011. Wartość roślin w zieleni miejskiej. Szkółkarstwo 3, 30–33.
Power A.G., 2010. Ecosystem services and agriculture: tradeoffs and synergies. Philos. Trans. Royal Soc. B 365: 2959–2971.
Rada m. st. Warszawy, 2018. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta stołecznego Warszawy, http://www.architektura.um.warszawa.pl/studium [dostęp: 14.04.2021].
Rada Miasta Lublin, 2019. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Lublin, https://lublin.eu/lublin/przestrzen-miejska/planowanie-przestrzenne/studium-uwarunkowan-i-kierunkow-zagospodarowania-przestrzennego-m-lublin/ [dostęp: 14.04.2021].
Savard J.P., Clergeau P., Mennechez G., 2000. Biodiversity concepts and urban ecosystems. Landsc. Urban Plan. 48(3–4),131–142.
Stępniak K., 2016. Charakterystyka instrumentów prawnych służących ochronie różnorodności biologicznej w Polsce. Prz. Prawa Ochr. Śr. 2, 157–174.
Studium środowiskowe Warszawy, 2006, https://architektura.um.warszawa.pl/ekofizjografia_2006.
Szulczewska B., Kaftan J. (red), 1996. Kształtowanie systemu przyrodniczego miasta. Instytut Gospodarki Przestrzennej i Komunalnej, Warszawa.
Szulczewska B., Kaliszuk E., 2005. Koncepcja systemu przyrodniczego miasta: geneza ewolucja i znaczenie praktyczne, Teka Kom. Arch. Urb. Stud. Krajobr., 1, 7–24.
Tajchman K., Gawryluk A., Drozd L., 2010. Effects of Road on populations of wild game in the Lublin region. Teka Kom. Ochr. Kszt. Środ. Przyr., 7, 420–427.
Tan K.W., 2006. A greenway network for Singapore. Landsc. Urban Plan. 76, 45–66.
Tokarska-Guzik B., Dajdok Z., Zając M., Zając A., Urbisz A., Danielewicz W., Hołdyński Cz., 2012. Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Warszawa.
Trzaskowska E., Adamiec P., 2014. Park miejski jako forma ochrony wąwozów Lublina. W: E. Trzaskowska (red.), Wąwozy i suche doliny Lublina. Potencjał i zagrożenia. Wyd. KUL, Lublin, 195–210.
Urząd Miasta Stołecznego Warszawy, 2006. Opracowanie ekofizjograficzne do studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego m. st. Warszawy, https://architektura.um.warszawa.pl/sites/default/files/files/Ekofizjografia_tekst.pdf [dostęp: 14.04.2021].
White R.R., 2002. Building the ecological city. Woodhead Publishing Limited Cambridge England.
Worsley W., 2018. The right tree in the right place for a resilient future, www.gov.uk/government/news/tree-champion-to-expand-englands-woodland [dostęp: 7.03.2020].
Woźny A., 2015. Wpływ warunków siedliskowych na stan zieleni przyulicznej. Infrastrukt. Ekol. Ter. Wiej. 3(1), 557–567.
Zięba S., 2008. Perspektywy ekologii człowieka. Wyd. KUL, Lublin.
Pobierz

Opublikowane : 2021-05-12


Dudkiewicz, M., Kopacki, M., Iwanek, M., & Hortyńska, P. (2021). Problemy zachowania bioróżnorodności na przykładzie wybranych miast Polski. Agronomy Science, 76(1), 67-84. https://doi.org/10.24326/as.2021.1.5

Margot Dudkiewicz  margotdudkiewicz@o2.pl
Katedra Architektury Krajobrazu, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie ul. Głęboka 28, 20-612 Lublin  Polska
https://orcid.org/0000-0002-3762-6192
Marek Kopacki 
Katedra Ochrony Roślin, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie ul. Leszczyńskiego 7, 20-069 Lublin  Polska
https://orcid.org/0000-0001-7162-250X
Marcin Iwanek 
Katedra Architektury Krajobrazu, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie ul. Głęboka 28, 20-612 Lublin  Polska
https://orcid.org/0000-0002-2113-1101
Paulina Hortyńska 
Katedra Architektury Krajobrazu, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie ul. Głęboka 28, 20-612 Lublin  Polska
https://orcid.org/0000-0002-3532-5484




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Artykuły są udostępniane na zasadach CC BY 4.0 (do 2020 r. na zasadach CC BY-NC-ND 4.0)..
Przysłanie artykułu do redakcji oznacza, że nie był on opublikowany wcześniej i nie jest rozpatrywany do publikacji gdzie indziej.

Autor podpisuje oświadczenie o oryginalności dzieła, wkładzie poszczególnych osób i źródle finansowania.