Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Baner text

Nr ONLINE FIRST

Artykuły

Rośliny lecznicze runa leśnego. Część I. Krzewy i krzewinki

DOI: https://doi.org/10.24326/ah.2026.5663
Przesłane: 4 February 2026
Opublikowane: 15.06.2026

Abstrakt

Lasy stanowią ważne siedlisko dla roślin leczniczych wykorzystywanych w medycynie tradycyjnej i konwencjonalnej. Możliwość utrzymania, a nawet rozwoju naturalnych siedlisk, jest uwarunkowana zastosowaniem odpowiednich środków zarządzania oraz ochroną gatunków zagrożonych. Krzewy i krzewinki leśne znane w zastosowaniach tradycyjnych stają się coraz bardziej interesującym źródłem substancji bioaktywnych.
Współczesne badania potwierdzają właściwości lecznicze wielu leśnych surowców zielarskich. Z uwagi na zagrożenia degradacją siedlisk naturalnych kultury in vitro zostały uznane za alternatywne odnawialne i ciągłe źródło materiału roślinnego in vitro do izolacji substancji bioaktywnych. W pracy przedstawiono sześć wybranych gatunków roślin leczniczych występujących w polskich lasach – bagno zwyczajne, bażynę czarną, berberys
zwyczajny, dereń świdwa, jałowiec pospolity i janowiec barwierski – w ujęciu biologicznym, etnofarmakologicznym i fitofarmaceutycznym.

Bibliografia

  1. Abadia A.C.M., Gnoatto S.C.B., 2026. Chemistry and biological properties of Ascaridole: A systematic review Author links open
  2. overlay panel. Fitoterapia 88, 106982. https://doi.org/10.1016/j.fitote.2025.106982
  3. Abbadie L., Baudouin M., 2006. Las środowisko żywe. Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wyd. Ossolineum, Wrocław.
  4. Baranowska M., Meres B., Kobus-Cisowska J., Łukowski A., Kowalkowski W., Korzeniewicz R., 2025. Walory użytkowe krzewów liściastych – dereni, głogów i irg w zadrzewieniach i systemach rolno-leśnych. Zag. Doradz. Rol. 1(119), 36–58.
  5. Bober Z., Stępień A., Aebisher D., Ożóg Ł., Bartusik-Aebisher D., 2018. Fundamentals of the use of Berberis as a medicinal plant. Eur. J. Clin. Exp. Med. 16 (1), 41–46. https://doi.org/10.15584/ejcem.2018.1.7
  6. Bobiński J., 1974. Jałowiec pospolity i jego rola w lesie. PWRiL, Warszawa.
  7. Boratyński A., Boratyńska K., 2022/2023. Jałowiec pospolity (ex Ledum palustre Juniperus communis) – uwagi dotyczące stanu obecnego i przyszłości gatunku w Polsce. Rocz. PTD 70, 27–35.
  8. Chmielewski J., 2016. Runo leśne w polskim porządku prawnym – uwagi de lege lata i de lege ferenda. Prz. Prawa Ochr. Śr. 2, 29–54.
  9. Chukwuneme C.F., Gildenhuys S., 2026. Systems analysis of Berberis vulgaris alkaloids unveils their functional synergy and drug-like potential. Comput. Biol. Chem. 120(10), 108698. https://doi.org/10.1016/j.compbiolchem.2025.108698
  10. Dampc A., Luczkiewicz M., 2013. Rhododendron tomentosum (Ledum palustre). A review of traditional use based on current research. Fitoterapia 85, 130–143. https://doi.org/10.1016/j.fitote.2013.01.013
  11. Farmakopea Polska, 2020. Wydanie 12, t. 2. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Judžentienė A., 2020. Marsh rosemary (Rhododendron tomentosum Harmaja (ex Ledum palustre Linn) Preparatów Biobójczych, Warszawa, 1700–1701.
  12. Forycka A., 2002. Niektóre drzewa i krzewy wykorzystywane w lecznictwie i barwierstwie. Biul. Ogrod. Bot. 11, 139–141.
  13. Grafakou M.E., Barda C., Tomou E.M., Skaltsa H., 2021. The genus Genista L.: A rich source of bioactive flavonoids. Phytochemistry 181, 112574. https://doi.org/10.1016/j.phytochem.2020.112574
  14. Grochowski W., Grochowski A., 1994. Leśne grzyby, owoce i zioła. PWRiL, Warszawa.
  15. Hanganu D., Olah N. K., Benedec D., Mocan A., Crisan G., Vlase L., Popica I., Oniga I., 2016. Comparative polyphenolic content and antioxidant activities of Genista tinctoria L. and Genistella sagittalis (L.) Gams (Fabaceae). Pak. J. Pharm. Sci. 29(10), 301–307.
  16. Hanganu D., Vlase L., Olah N., 2010. Phytochemical analysis of isoflavons from some Fabaceae species extracts. Not. Bot. Hort. Agrobot. 38(1), 57–60.
  17. Hyun T.K., Kim H.C., Ko Y.J., Kim J.S., 2016. Antioxidant, α-glucosidase inhibitory and anti-inflammatory effects of aerial parts extract from Korean crowberry (Empetrum nigrum var. japonicum). Saudi J. Biol. Sci. 23(2), 181–188. http://dx.doi.org/10.1016/j.sjbs.2015.02.008
  18. Iannuzzi A.M., Giacomelli C., De Leo M., Russo L., Camangi F., De Tommasi N., Braca A., Martini C., Trincavelli M.L., 2021. Cornus sanguinea fruits: A source of antioxidant and antisenescence compounds acting on aged human dermal and gingival fibroblasts. Planta Med. 87(10-11), 879–891. https://doi.org/10.1055/a-1471-6666
  19. Jesionek A., Kokotkiewicz A., Wlodarska P., Zabiegala B., Bucinski A., Luczkiewicz M., 2017. Bioreactor shoot cultures of Rhododendron
  20. tomentosum (Ledum palustre) for a large-scale production of bioactive volatile compounds. Plant Cell Tissue Organ Cult., 131(1), 51–64.
  21. Judžentienė A., 2020. Marsh rosemary (Rhododendron tomentosum Harmaja (ex Ledum palustre Linn) growing in Lithuania) essential oils and their properties. Chemija 31(4), 269–277.
  22. Jurikova T., Mlcek J., Skrovankova S., Balla S., Sochor J., Baron M., Sumczynski D., 2016. Black crowberry (Empetrum nigrum L.) flavonoids and their health promoting activity. Molecules 21(12), 1685. https://doi.org/10.3390/molecules21121685
  23. Kędzia B., Alkiewicz J., Han S., 2020. Znaczenie olejku z drzewa herbacianego w fitoterapii. Cz. 1. Skład olejku i jego właściwości biologiczne. Post. Fitoter. 2, 36–40.
  24. Koperska A., Bogdański P., Szulińska M., 2021. Rola berberyny w terapii otyłości i zaburzeń metabolicznych. Forum Zaburzeń Metabol. 12(2), 76–81.
  25. Kotowski M., Obidziński A., 2014. Zasoby substancji jadalnych i leczniczych w roślinach runa wybranych zbiorowisk leśnych Puszczy Białowieskiej. Stud. Mat. CEPL, 16(38/1), 9–22.
  26. Kujawska M., Łuczaj Ł., Sosnowska J., Klepacki P., 2016. Rośliny w wierzeniach i zwyczajach ludowych. Słownik Adama Fischera. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Wrocław.
  27. Lacramioara O., Ciprian M., 2016. Antioxidants content in Empetrum nigrum fresh and dried fruits. Iran. J. Public Health 45(2), 263–265.
  28. Luczkiewicz M., Kokotkiewicz A., 2012. Elicitation and permeabilisation affect the accumulation and storage profile of phytoestrogens
  29. in high productive suspension cultures of Genista tinctoria. Acta Physiol. Plant. 34, 1–16. https://doi.org/10.1007/s11738-011-0799-4
  30. Marszałek, E., Scelina, M., 2015. Krzewmy krzewy. Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, Warszawa.
  31. Możdżeń K., Rzepka A., Barabasz-Krasny B., 2021. Rośliny lecznicze wspomagające terapie stresu, nerwic i depresji. Med. Og. Nauk. Zdr. 27 (2), 182–192.
  32. Muszalska A., Wiecanowska J., 2024. Berberis vulgaris: natural source of berberine for contemporary health concerns. Herba Pol. 70(4), 5–22. https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.7646
  33. Nawrot R., Warowicka A., Musidlak O., Węglewska M., Bałdysz S., Goździcka-Józefiak A., 2019. Przeciwwirusowe związki izolowane z roślin. Post. Biochem. 66(4), 356–372. https://doi.org/10.18388/pb.2019
  34. Och A., Olech M., Bąk K., Kanak S., Cwener A., Cieśla M., Nowak R., 2023. Evaluation of the antioxidant and anti-lipoxygenase activity of Berberis vulgaris L. leaves, fruits, and stem and their LC MS/MS polyphenolic profile. Antioxidants 12, 1467. https://doi.org/10.3390/antiox12071467
  35. Ogawa K., Sakakibara H., Iwata R., Ishii T., Sato T., Goda T., Shimoi K., Kumazawa S., 2008. Anthocyanin composition and antioxidant
  36. activity of the crowberry (Empetrum nigrum) and other berries. J. Agric. Food Chem. 56(12), 4457–4462. https://doi.org/10.1021/jf800406v
  37. Paolillo A., Cerulli A., Cuozzo R., Sottile F., Montella F., Ciaglia E., Piacente S., Masullo M., 2025. Phytochemical investigation and evaluation of the antioxidant activity of Cornus sanguinea. Phytochemistry 240, 114622. https://doi.org/10.1016/j.phytochem.2025.114622
  38. Patel D.K., 2017. Ascaridole: a phytochemical of modern medicinal perspective. Journal of Coastal Life Medicine 5(2), 88–94.
  39. https://doi.org/10.12980/jclm.5.2017J6-206
  40. Popa D.-S., Bolfa P., Kiss B., Vlase, L., Păltinean R., Pop A., Cătoi C., Crişan G., Loghin F., 2014. Influence of genista tinctoria l or methylparaben on subchronic toxicity of bisphenol a in rats. Biomed. Environ. Sci. 27(2), 85–96.
  41. Popescu I., Caudullo G., de Rigo D., 2016. Cornus sanguinea in Europe: distribution, habitat, usage and threats. In: J. San-Miguel-Ayanz, D. de Rigo, G. Caudullo, T. Houston Durrant, A. Mauri (eds.), European Atlas of Forest Tree Species. Publ. Off. EU, Luxembourg, e019631.
  42. Popović Z., Bajić-Ljubičić J., Matić R., Bojović S., 2017. First evidence and quantification of quercetin derivatives in dogberries (Cornus sanguinea L.). Turk. J. Biochem. 42(4), 513–518. https://doi.org/10.1515/tjb-2016-0175
  43. Pustahija F., Bašić N., Starčević M., Subašić M., Boškailo A., Parić A., Hukić E., 2023. Phytochemical analysis of eight Genista L. taxa (Fabaceae) from natural populations in Bosnia and Herzegovina. Bull. Chem. Technol. Bosn. Herz. 61, 1–9. https://doi.org/10.35666/2232-7266.2023.61.01
  44. Pyrkosz-Biardzka K., Kucharska A.Z., Sokół-Łętowska A., Strugała P., Gabrielska J., 2014. A comprehensive study on antioxidant properties of crude extracts from fruits of Berberis vulgaris L., Cornus mas L. and Mahonia aquifolimum Nutt. Pol. J. Food Nutr. Sci. 64(2), 91–99. https://doi.org/10.2478/v10222-012-0097-x
  45. Rigano D., Russo A., Formisano C., Cardile V., Senatore F., 2010. Antiproliferative and cytotoxic effects on malignant melanoma cells of essential oils from the aerial parts of Genista sessilifolia and G. tinctoria. Nat. Prod. Commun. 5(7), 1127–1132.
  46. Rocznik Statystyczny Leśnictwa, 2025. Główny Urząd Statystyczny, Urząd Statystyczny w Białymstoku, Warszawa–Białystok.
  47. Sela F., Karapandzova M., Stefkov G., Cvetkovikj I., Kulevanova S., 2013. Chemical composition and antimicrobial activity of essential oils of Juniperus excelsa Bieb. (Cupressaceae) grown in R. Macedonia. Maced. pharm. bull. 59 (1, 2), 23–32 .
  48. Singh N K., Dhanasekaran M., Kumar A.H., 2023. Pharmacology of berberine and its metabolites, is it the natures Ozempic or Imatinib? Arch. Pharmacol. Ther. 5(1), 67–81.
  49. Smiljanic S., Messaraa C., Lafon-Kolb V., Hrapovic N., Amini N., Osterlund C., Visdal-Johnsen L., 2022. Betula alba bark extract and Empetrum nigrum fruit juice, a natural alternative to niacinamide for skin barrier benefits. Int. J. Mol. Sci. 23, 12507.
  50. https://doi.org/10.3390/ijms232012507
  51. Smoliga, A., 2024. Zmiany leśnych zbiorowisk roślinnych w obszarze źródliskowym Tetyńskiej Strugi na Pojezierzu Myśliborskim
  52. w ostatnich dekadach (1976–2023). Leś. Pr. Bad. 84, 109–117.
  53. Sokołowska G., Jabłońska-Trypuć A., Naumowicz M., 2024. Berberyna – związek bioaktywny pozyskiwany z roślin leczniczych. Żywn. Nauka Technol. Jakość 31(3), 5–15. https://doi.org/10.15193/zntj/2024/140/506
  54. Stanković M.S., Topuzović M.D., 2012. In vitro antioxidant activity of extracts from leaves and fruits of common dogwood (Cornus sanguinea L.). Acta Bot. Gall. 159(1), 79–83, https://doi.org/10.1080/12538078.2012.671650
  55. Stefkov G., Todorov F., Jachovsky A., Stoilkovska GjorgijevskaV., Trajkovska A., Davkova I., Cvetkovikj Karanfilova I., Karapandzova
  56. M., Jovanovska D., Hristovski S., 2024. Empetrum nigrum in National Park-Shar Mountain: Ecological significance, phytochemical profile and medicinal applications. UDC 4(7–8), 31–38. https://doi.org/10.62792/ut.ecotec.v4.i7-8.p2851
  57. Stoilova I.S., Wanner J., Jirovetz L., Trifonova D., Krastev L., Stoyanova A.S., Krastanov A.I., 2014. Chemical composition and antioxidant properties of juniper berry (Juniperus communis L.) essential oil. Bulg. J. Agric. Sci, 20(2), 227–237.
  58. Strzelecka H., Kowalski J., 2000. Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. Wyd. Nauk. PWN, Warszawa.
  59. Szwedler, I., Sobkowiak, M., 1998. Rośliny: spotkania z przyrodą. Multico Oficyna Wydawnicza, Warszawa.
  60. Tahir A., Jilani M.I., Khera R. ., Nadeem F., 2016. Juniperus communis: Biological activities and therapeutic potentials of a medicinal
  61. plant-A comprehensive study. Int. J. Chem. Biochem. Sci 9, 85–91.
  62. Tenuta M.C., Deguin B., Loizzo M.R., Cuyamendous C., Bonesi M., Sicari V., Trabalzini L., Mitaine-Offer A.-C., Xiao J., Tundis R., 2022. An overview of traditional uses, phytochemical compositions and biological activities of edible fruits of European and Asian Cornus species. Foods 11, 1240. https://doi.org/10.3390/foods11091240
  63. Tero-Vescan A., Vari C. E., Vlase L., 2014. Alkaloid content of some potential isoflavonoids sources (native Genista species). Long-term safety implications. Farmacia 62, 1109–1117.
  64. Torkamaneh S., Gene-Morales J., Juesas A., Flández J., Hammami R., Rafieian-Kopaei M., Colado J.C., 2021. Effects of black Berberis vulgaris L. combined with aerobic and resistance exercise on blood metabolic parameters and liver enzymes in obese rats. Journal of Human Sport and Exercise, 16(2proc), 619–629. https://doi.org/10.14198/jhse.2021.16.Proc2.47
  65. Tosun F., Erdem C. K., Eroğlu Y., 2003. Determination of genistein in the Turkish Genista L. species by LC-MS. Pharmazie 58, 549–550.
  66. Truba J., Stanisławska I., Walasek M., Wieczorkowska W., Woliński K., Buchholz T., Melzig M.F. Czerwińska M.E., 2020. Inhibition of digestive enzymes and antioxidant activity of extracts from fruits of Cornus alba, Cornus sanguinea subsp. hungarica and Cornus florida–A comparative study. Plants, 9(1), 122. https://doi.org/10.3390/plants9010122
  67. Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach. Dz. U. 1991, nr 101, poz. 444.
  68. Vengrytė M., Raudonė L., 2024. Phytochemical profiling and biological activities of Rhododendron subsect. Ledum: Discovering
  69. the medicinal potential of Labrador tea species in the Northern Hemisphere. Plants 13, 901. https://doi.org/10.3390/plants13060901
  70. Wojciechowska I., 2017. Berberys pospolity-roślina ozdobna i lecznicza. Kosmos 66(3), 487–490.
  71. Yousfbeyk F., Esmaiili T., Pashna Z., Hozori Z., Ghohari A.R., Ostad S. N., Amin G.R., 2014. Antioxidant activity, total phenol and total anthocyanin contents of Cornus sanguinea L subsp australis. (CA Mey.) Jáv. J. Med. Plants 13(49), 69–74.

Downloads

Download data is not yet available.

Inne teksty tego samego autora

1 2 3 4 > >> 

Podobne artykuły

<< < 3 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.