Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Baner text

Nr ONLINE FIRST

Artykuły

Rośliny lecznicze runa leśnego. Część II. Krzewinki z rodzaju Vaccinium L.

DOI: https://doi.org/10.24326/ah.2026.5664
Przesłane: 4 lutego 2026
Opublikowane: 15.06.2026

Abstrakt

Krzewinki to niskie, wieloletnie rośliny o zdrewniałych pędach, osiągające zwykle do 50–60 cm wysokości, które często płożą się, tworząc zwartą darń. Do bardziej znanych i częściej wykorzystywanych krzewinek leśnych należą rośliny z rodzaju Vaccinium L. Ericaceae (Juss.). Rodzaj Vaccinium (borówka) obejmuje 36 podgatunków i około 450 gatunków na całym świecie. Owoce borówek mają duże walory odżywcze i prozdrowotne. Uzupełniają dietę o witaminy i składniki mineralne, są źródłem kwasów organicznych usprawniających przebieg procesów trawiennych, a także cennych dla zdrowia antyoksydantów. Owoce i liście roślin z rodzaju Vaccinium są szeroko stosowane w medycynie tradycyjnej i znajdują swoje miejsce we współczesnej fitoterapii. Wykorzystywane są w postaci świeżej i przetworzonej, jako środki wspomagające procesy trawienia, odporność organizmu, silne antyoksydanty o działaniu przeciwnowotworowym, przeciwzapalnym i ochronnym na układ krążenia. Rodzaj Vaccinium zasługuje na szersze rozpropagowanie oraz dalsze badania farmakologiczne i fitochemiczne.

Bibliografia

  1. Ancillotti C., Ciofi L., Pucci D., Sagona E., Giordani E., Biricolti S., Gori M., Petrucci W.A., Giardi F., Bartoletti R., Chiuminatto U., Orlandini S., Mosti S., Del Bubba M., 2016. Polyphenolic profiles and antioxidant and antiradical activity of Italian berries from Vaccinium myrtillus L. and Vaccinium uliginosum L. subsp. gaultherioides (Bigelow) SB Young. Food Chem. 204, 176–184. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2016.02.106
  2. Arvinte O., Amariei S., 2022. Chemical composition of peatland small cranberry (Vaccinium oxycoccus) for potential use as functional
  3. ingredient. Ukr. Food J. 11, 416–428. https://doi.org/10.24263/2304-974X-2022-11-3-7
  4. Baraniak J., Kania M., 2015. Borówka, winorośl i granatowiec – znane rośliny o aktywności przeciwutleniającej. Post. Fitoter. 16(1), 50–55.
  5. Baranowska M., Bartoszek A., 2016. Antyoksydacyjne i przeciwdrobnoustrojowe właściwości bioaktywnych fitozwiązków żurawiny. Postepy Hig. Med. Dosw. 70, 1460–1468.
  6. Bejenaru L.E., Bită A., Belu I., Segneanu A.-E., Radu A., Dumitru A., Ciocîlteu M.V., Mogosanu G.D., Bejenaru C., 2024. Resveratrol: A review on the biological activity and applications. Appl. Sci. 14, 4534. https://doi.org/10.3390/app14114534
  7. Bilek M., 2020. Pozyskiwanie roślin leczniczych ze stanu naturalnego w świetle wymogów przemysłu farmaceutycznego i zasad gospodarki leśnej. Podkarpac. Wiad. Rol. 1, 30–33.
  8. Bilek M., Bilek J., 2021. Mniej wartościowa zastępka... Las Pol. 7, 22–23.
  9. Brasanac-Vukanovic S., Mutic J., Stankovic D.M., Arsic I., Blagojevic N., Vukasinovic-Pesic V., Tadic V.M., 2018. Wild bilberry (Vaccinium
  10. myrtillus L., Ericaceae) from Montenegro as a source of antioxidants for use in the production of nutraceuticals. Molecules 23(8), 1864. https://doi.org/10.3390/molecules23081864
  11. Česonienė L., Daubaras R., Paulauskas A., Žukauskienė J., Zych M., 2013. Morphological and genetic diversity of European cranberry
  12. (Vaccinium oxycoccos L., Ericaceae) clones in Lithuanian reserves. Acta Soc. Bot. Pol. 82(3), 211–217. https://doi.org/10.5586/asbp.2013.026
  13. Colak N., Torun H., Gruz J., Strnad M., Hermosín-Gutiérrez I., Hayirlioglu-Ayaz S., Ayaz F.A., 2016. Bog bilberry phenolics, antioxidant
  14. capacity and nutrient profile. Food Chem. 201, 339–349. http://dx.doi.org/10.1016/j.foodchem.2016.01.062
  15. Dicu A., Segal R., 2006. Evaluation of the antiradicalic and antioxidant effects of Myrtilli folium extracts. J. Agroaliment. Process. Technol. 12(1), 167–174.
  16. Drozd J., Anuszewska E., 2013. Czarna jagoda–perspektywy nowych zastosowań w profilaktyce i wspomaganiu leczenia chorób cywilizacyjnych. Med. Rev. 2, 226–235.
  17. Grousset F., Wistermann A., Steffen K., Petter F., Schrader G., Suffert M., 2016. DROPSA Deliverable 1.3 Report for Vaccinium – Fruit pathway and Alert List, 2–5.
  18. Fabijański P., 2018. Przewodnik poszukiwacza lasu. Warszawa.
  19. Farmakopea Polska, 2020.Wydanie 12, t. 2. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Preparatów Biobójczych.
  20. Warszawa, 1750–1755.
  21. Głowacki S., 2006. Znaczenie gospodarcze i rekreacyjne dolnych warstw lasu. Leś. Pr. Bad. 3, 99–114. Grochowski W., Grochowski A., 1994. Leśne grzyby, owoce i zioła. PWRiL, Warszawa.
  22. Gryta K., Paradowska K., 2022. Resweratrol – budowa, właściwości i wpływ na organizm ludzki. Post. Fitoter. 23(2), 85–91. https://doi.org/10.25121/PF.2022.23.2.85
  23. Hisano M., Bruschini H., Nicodemo A.C., Srougi M., 2012. Cranberries and lower urinary tract infection prevention. Clinics 67(6),
  24. 661–667. https://doi.org/10.6061/clinics/2012(06)18
  25. Karcheva-Bahchevanska D., Nikolova M., Iliev I., 2023. Inhibitory potential of different bilberry (Vaccinium myrtillus L.) extracts on
  26. human salivary α-amylase. Molecules 28, 5820. https://doi.org/10.3390/molecules28155820
  27. Karczewski J., 1973. Przyczynek do poznania fauny sustynentów borówki bagiennej (Vaccinium uliginosum L., Ericaceae). Sylwan
  28. 10, 26–34.
  29. Kim Y.-H., Bang Ch.-Y., Won E.-K., Kim J.-P., Choung S.-Y., 2009. Antioxidant activities of Vaccinium uliginosum L. extract and its
  30. active components. J. Med. Food 12(4). https://doi.org/10.1089/jmf.2008.1127
  31. Kim M.J., Choung S.-Y., 2012. Mixture of polyphenols and anthocyanins from Vaccinium uliginosum L. alleviates DNCB-induced
  32. atopic dermatitis in NC/Nga mice. Evid. Based Complement. Altern. Med. 461989. https://doi.org/10.1155/2012/461989
  33. Klavins L., Klavina L., Huna A., Klavins M., 2015. Polyphenols, carbohydrates and lipids in berries of Vaccinium species. Environ.
  34. Experiment. Biol. 13, 147–158.
  35. Kopystecka A., Kozioł I., Radomska D., Bielawski K., Bielawska A., Wujec M., 2023. Vaccinium uliginosum and Vaccinium myrtillus
  36. – two species – one used as a functional food. Nutrients 15, 4119. https://doi.org/10.3390/nu15194119
  37. Kukula-Koch W., Dycha N., Lechwar P., Lasota M., Okoń E., Szczeblewski P., Wawruszak A., Tarabasz D., Hubert J., Wilkołek P.,
  38. Halabalaki M., Gaweł-Bęben K., 2024. Vaccinium species – unexplored sources of active constituents for cosmeceuticals.
  39. Biomolecules 14, 1110. https://doi.org/10.3390/biom14091110
  40. Lamer-Zarawska E., Kowal-Gierczak B., Niedworok J., 2014. Fitoterapia i leki roślinne. PZWL, Warszawa.
  41. Leis K., Pisanko K., Jundziłł A., Mazur E., Męcińska-Jundziłł K., Witmanowski H., 2022. Resveratrol as a factor preventing skin aging
  42. and affecting its regeneration. Adv. Dermatol. Allergol. 39(3), 439–445. https://doi.org/10.5114/ada.2022.117547
  43. Li J., Qi Q., Zhang Q., Wang M., Liu Y., Sun X., Mu Y., Yang C., 2025. Variations in bog bilberry fruit characteristics along an altitudinal
  44. gradient on Changbai Mountain. China. Hort. Sci.(Prague) 52, 111–119. https://doi.org/10.17221/147/2023-HORTSCI
  45. Liaudanskas M., Šedbarė R., Ramanauskas I., Janulis V., 2025. Variation in the chemical composition of small cranberry (Vaccinium
  46. oxycoccos L.) fruits collected from a bog-type habitat in Lithuania. Int. J. Mol. Sci. 26, 6956. https://doi.org/10.3390/ijms26146956
  47. Lorek E., 1978. Zawartość manganu i witaminy C w owocach borówki czernicy (Vaccinium myrtillus L.) i borówki brusznicy (Vaccinium
  48. vitis-idaea L.) rosnących w rejonach wielkoprzemysłowych. Rocz. Państw. Zakł. Hig. 29(4), 381–387.
  49. Martău G.A., Bernadette-Emőke T., Odocheanu R., Soporan D.A., Bochi M., Simon E., Vodnar D.C., 2023. Vaccinium species (Ericaceae):
  50. Phytochemistry and biological properties of medicinal plants. Molecules 28, 1533. https://doi.org/10.3390/molecules28041533
  51. Matuszkiewicz W., 1967. Przegląd systematyczny zbiorowisk roślinnych Polski. W: A. Scamoni. Wstęp do fitosocjologii praktycznej.
  52. PWRiL, Warszawa.
  53. Musilová J., Franková H., Lidiková J., Vollmannova A., Bojnanska T., Jurítková J., 2022. The content of bioactive substances and their antioxidant effects in European blueberry (Vaccinium myrtillus L.) influenced by different ways of their processing. J. Food Process. Preserv. 46(2), e16549. https://doi.org/10.1111/jfpp.16549
  54. Parzych A., 2016. Akumulacja i rozmieszczenie składników odżywczych w pędach Vaccinium vitis-idaea L. i Vaccinium myrtillus L. Sylwan 160(01), 40–48.
  55. Pieszka M., Szczurek P., Ropka-Molik K., Oczkowicz M., Pieszka M., 2016. Rola resweratrolu w regulacji metabolizmu komórkowego.
  56. Postepy Hig. Med. Dosw. 70, 117–123.
  57. Rimando A.M., Kalt W., Magee J.B., Dewey J., Ballington J.R., 2004. Resveratrol, pterostilbene, and piceatannol in vaccinium berries. J. Agric. Food Chem. 52(15), 4713–4719.
  58. Scărlătescu V., Vasile D., Dincă L., 2017. The importance of Vaccinium species collection. Res. J. Agric. Sci. 50(1), 194–201.
  59. Šedbarė R., Sprainaitytė S., Baublys G., Viskelis J., Janulis V., 2023. Phytochemical composition of cranberry (Vaccinium oxycoccos L.) fruits growing in protected areas of Lithuania. Plants 12, 1974. https://doi.org/10.3390/plants12101974
  60. Shamilov A.A., Bubenchikova V.N., Chemikov M.V., Pozdnyakov D.I., Garsiya E.R., 2020. Vaccinium vitis-idaea L.: Chemical contents,
  61. pharmacological activities. Pharma. Sci. 26(4), 344–362. https://doi.org/10.34172/PS.2020.54
  62. Song G.-Q., Hancock J.F., 2011. Vaccinium. C. Kole (ed.), Wild crop relatives: Genomic and breeding resources, temperate fruits.
  63. https://doi.org/10.1007/978-3-642-16057-8_10
  64. Strzelecka H., Kowalski J., 2000. Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. Wyd. Nauk. PWN, Warszawa.
  65. Szkudlarz P., 1993. Interesujące stanowisko białoowocowej borówki bagiennej Vaccinium uliginosum L. var. leucocarpum B. Fedtsch
  66. w Borach Dolnośląskich. Prz. Przyr. 4(2), 67–71.
  67. Then M., Szentmihályi K., Gere A., Jasztrab Sz., Szőke É., 2005. Antioxidant properties of Myrtilli folium, Phaseoli fructus sine seminibus
  68. and drug mixture extracts. Acta Aliment. 34(2), 169–176. https://doi.org/10.1556/aalim.34.2005.2.10
  69. Vaneková Z., Redl M., Fischer L., Ortmayr K., Jaakola L., Rollinger J.M., 2025. The bog bilberry enigma: A phytochemical and thnopharmacological analysis of Vaccinium uliginosum L. fruits in regard to their alleged toxicity. Plants 14, 2645. https://doi.org/10.3390/plants14172645
  70. Wang Y., Yang H., Zhong S., Liu X., Li T., Zong C., 2019. Variations in sugar and organic acid content of fruit harvested from different
  71. Vaccinium uliginosum populations in the Changbai Mountains of China. J. Amer. Soc. Hort. Sci. 144(6), 420–428. 2019.
  72. https://doi.org/10.21273/JASHS04740-19
  73. Woziwoda B., 2014. Leśne rośliny o jadalnych owocach – przegląd botaniczny. Stud. Mat. CPEL 16, 38(1), 105–118.
  74. Zarzycki K., 1963. Ericaceae. Wrzosowate. W: B. Pawłowski (ed.). Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. PWN,
  75. Warszawa, 91–108.

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1 2 3 4 5 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.