Abstrakt
Marek kucmerka (Sium sisarum L.) jest rośliną wieloletnią z rodziny selerowatych (Apiaceae), której częścią użytkową są korzenie spichrzowe zebrane w wiązkę. Występuje on w stanie naturalnym w południowo-wschodniej Europie, Azji Zachodniej i na Syberii. Do Polski trafił prawdopodobnie z Rusi lub za pośrednictwem Tatarów, był tu uprawiany i cieszył się popularnością już w średniowieczu. Gościł na stołach królów Jadwigi i Jagiełły (XIV w.), uprawiano go też w ogrodach króla Jana Kazimierza (XVII w.). Od wieku XIX jego popularność zaczęła spadać, choć wymieniany jest jeszcze w niektórych podręcznikach z początku XX wieku. Celem pracy jest zebranie i analiza informacji z polskiej literatury ogrodniczej dotyczących uprawy i wykorzystania marka kucmerki. Zasady uprawy tej rośliny przedstawiono w wielu publikacjach poświęconych roślinom ogrodniczym, ale najczęściej są to tylko krótkie opisy, nie zawsze ze sobą zgodne. Marek kucmerka może być uprawiany z siewu jesiennego i wiosennego, z rozsady oraz przez podział roślin. Nie ma jednak jednoznacznych opinii na temat najlepszej metody uprawy, rozmnażania, a także terminów zbioru czy przechowywania tej rośliny. Przedstawione w artykule informacje pozwalają na ukierunkowanie dalszych badań związanych z przywróceniem tego kiedyś bardzo cenionego warzywa do uprawy i do naszej diety.
Bibliografia
- Adrian, O., Culita, S., 2010. Phytocoenotic surveys on some mesotrophic-eutrophic marshes in Eastern Romania. J. Plant Dev. 17.
- Brzeziński J., 1910. Hodowla warzyw. Wyd. Gebethner i Wolff, Warszawa–Kraków.
- Brzeziński J., 1946. Uprawa warzyw. Wyd. VI. Księgarnia Nakładowa Stefana Kamińskiego, Tow. Oświaty Roln. Księgarnia Rolnicza, Warszawa–Kraków.
- Crescentyn P., 1549. Księgi o gospodarstwie y o opatrzeniu rozmnożenia rozlicznych pożytków każdemu stanowi potrzebne. Wyd. u Heleny Florianowey, Kraków.
- De Candolle A., 1885. Origin of cultivated plants. Vol. 48. D. Appleton and Company, New York.
- Dembińska M., 1999. Food and drink in medieval Poland: rediscovering a cuisine of the past. University of Pennsylvania Press, Philadelphia.
- Gostomski A., 1588. Gospodarstwo. Drukarnia Jakuba Siebeneychera, Kraków.
- Hafenecker B. (red.), 2016. Historische Kultursorten aus Franken neu entdeckt Biologische Vielfalt für Klein- und andere Gärten. Stadt Nürnberg Umweltamt, Nürnberg.
- Haur J.K., 1675. Oekonomika ziemianska generalna. Nakł. Gerzego Schedla, Kraków.
- Herget A., 1910. Warzywnictwo. Wyd. Macierzy Polskiej, Lwów.
- Jankowski E., 1923. Dzieje ogrodnictwa w Polsce: w zarysie. Nakł. Banku dla Handlu i Przemysłu, Warszawa.
- Kaczyński J., 1886. Warzywa w gruncie z 105 drzeworytami. Drukarnia Józefa Sikorskiego, Warszawa.
- Kluk K., 1777. Roślin potrzebnych, pożytecznych, wygodnych, osobliwie krajowych, albo które w kraju użyteczne być mogą, utrzymanie, rozmnożenie i zażycie. Tom I z figurami, o drzewach, ziołach ogrodowych, i ogrodach. Drukarnia J.K. Mci i Rzeczypospolitey u XX. Scholarum Pia-rum, Warszawa, 210.
- Kluk K., 1788. Dykcyonarz roślinny. T. 3 R–Z. Drukarnia J.K. Mci i Rzeczypospolitey u XX. Scholarum Piarum, Warszawa, 83–84
- Köhler P.S., 1987. Nieznane materiały Józefa Rostafińskiego do badań nad historią roślin upraw-nych w Polsce. Zesz. Nauk. UJ, Pr. Bot. 14, 141–154.
- Łuczaj Ł.J., Svanberg I., Köhler P., 2011. Marsh woundwort, Stachys palustris L. (Lamiaceae): an overlooked food plant. Genet. Res. Crop Evol. 58(5), 783–793. https://doi.org /10.1007/s10722-011-9710-9
- Majewski E., 1891. Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich, zawierający ludowe oraz naukowe nazwy i synonimy polskie, używane dla zwierząt i roślin od XV-go wieku aż do chwili obecnej: źródłowo zebrane i zestawione z synonimami naukowymi łacińskiemi w podwójnym porządku alfabetycznym i pomnożone porównawczym materiałem, zaczerpniętym z innych języków słowiańskich. T. 1, Słownik polsko-łaciński. Nakładem Prenumeratorów, Warszawa.
- Marcin z Urzędowa, 1595. Herbarz polski, to iest O przyrodzeniv zioł y drzew rozmaitych, y innych rzeczy do lekarztw nalezących. Księgi dwoie. Drukarnia Łazarzowa, Kraków.
- Mirek Z., Piękoś-Mirkowa H., Zając A., Zając M., 2020. Vascular plants of Poland. An annotated check-list [Rośliny naczyniowe polski. Adnotowany wykaz gatunków]. Polska Akademia Nauk. Instytut Botaniki im. Władysława Szafera, Kraków
- Mitterpacher L., 1787. Gospodarstwo prawdami istotnem y doświadczeniem rzeczywistym stwierdzone [...]. T. 1. Drukarnia Pijarów, Warszawa.
- Mükemre M., Dalar A., Taylan Ş. B., Ertaş M., 2022. Sium sisarum L. var. lancifolium (M. Bieb.) Thella traditional spice from eastern Anatolia: chemical composition and biological activities. Int. J. Second. Metab. 9(3), 268–277. https://doi.org/10.21448/ijsm.1066904
- Nehring E., 1928. Szparag i warzywa korzeniowe. Encyklopedia Gospodarstwa Wiejskiego, 99–100. Nakł. Księgarni Rolniczej, Warszawa.
- Nowiński M., 1977. Dzieje roślin i upraw ogrodniczych. PWRiL, Warszawa.
- Piekosiński F., 1896. Rachunki dworu króla Władysława Jagiełły i królowej Jadwigi z lat 1388–1420. Akademia Umiejętności, Kraków.
- Rostafiński J., 1883. Odezwa. Czas 157, 2–3.
- Rostafiński J., 1884. Kucmerka (Sium sisarum) pod względem geograficzno-botanicznym i historyi kultury. Druk. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, 22.
- Rostafiński J., 1885. Kucmerka. Niwa 14, 27(242), 95–105.
- Rostafiński J., 1891. Słowo wstępne od wydawcy. [W:] Zawacki T., Memoriale oeconomicum. Reprint. Biblijoteka Pisarzów Polskich, Wyd. Akademii Umiejętności, Kraków.
- Rostafiński J., 1928. Królewskie ogrody botaniczne króla Jana Kazimierza w Warszawie oraz systematyczny spis roślin tamże hodowanych. Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego Kraków.
- Rutkowski L., 1998. Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa.
- Samp M., 2022. Ruskie żony polskich władców. Wydawnictwo Lira, Warszawa.
- Strumiłło J., 1823. Ogrody północne czyli zbiór wiadomości o rozmnażaniu i pielęgnowaniu drzew owocowych i roślin ozdobnych, o inspektach, oranżeryach i trybhausach, oraz o utrzymaniu roślin kwiatowych w pokojach. Wyd. 2 pomnożone dodatkami. Nakł. i druk. A. Marcinkowskiego, Wilno.
- Strzelecki A., 1887. Kalendarz rolniczy wydany staraniem Antoniego Strzeleckiego na 1887 rok. Cz. 2. Nakładem Autora, Warszawa.
- Syreniusz S., 1613. Zielnik Herbarzem z ięzyka Łacinskiego zowią. Drukarnia Bazylego Skalskiego, Kraków.
- Szafer, W., Kulczyński, S., Pawłowski, B., 1986. Rośliny polskie. Cz. 1. PWN, Warszawa.
- Tutin T.G., Heywood V.H., Burges N.A., Moore D.M., Valentine D.H., Walters S.M., Webb D.A., 2010. Flora Europaea. Vol. 2. Rosaceae to Umbelliferae. Cambridge University Press, Cambridge.
- Wyżycki J.G., 1845. Zielnik ekonomiczno-techniczny. T. 2. Nakładem Autora, Drukiem Józefa Zawadzkiego, Wilno.
- Zawacki T., 1616. Memoriale oeconomicum. Reprint 1891. Biblijoteka Pisarzów Polskich, Wyd. Akademii Umiejętności, Kraków.
- Zdanowicz A., Bohusz Szyszko M., Filipowicz J., Tomaszewicz W., Trentowski B., 1856. Słownik języka polskiego [słownik wileński], Wyd. Maurycy Olgelbrand, Wilno.
- Zieliński I., 1817. Ogrodnictwo praktyczne czyli sposób hodowania jarzyn, drzew owocowych i kwiatów bez pomocy doskonałego ogrodnika. Wyd. Drukarnia Łomżyńska, Łomża.
Downloads
Download data is not yet available.