Agronomy Science, przyrodniczy lublin, czasopisma up, czasopisma uniwersytet przyrodniczy lublin
Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Agronomy Science Baner text

Tom 81 Nr 3 (2026)

Artykuł badawczy

Zagrody edukacyjne jako narzędzie edukacji realizowanej w gospodarstwach rolnych

DOI: https://doi.org/10.24326/as.2026.5699
Przesłane: 24 April 2026
Opublikowane: 09.10.2026

Abstrakt

Edukacja pozaformalna realizowana w zagrodach edukacyjnych na obszarach wiejskich uzupełnia formalny system oświaty, wykorzystując autentyczne zasoby gospodarstw rolnych do polisensorycznego uczenia się. Ogólnopolska Sieć Zagród Edukacyjnych (OSZE), utworzona w 2011 r. przez Centrum Doradztwa Rolniczego, liczy obecnie 382 podmioty i charakteryzuje się dynamicznym wzrostem (+13,5% w 2025 r.). Oferta edukacyjna (1–8 godz.) realizuje priorytety: produkcję roślinnozwierzęcą, przetwórstwo, ekologię i dziedzictwo kulturowe poprzez aktywizujące metody (np. „od ziarna do chleba”). Badania własne (desk research dla 382 zagród oraz ankieta skierowana do koordynatorów wojewódzkich OSZE ze stopą zwrotu wynoszącą 57%) potwierdziły dominujące cele: popularyzację wiedzy o rolnictwie i kształtowanie świadomości konsumenckiej, wysoką skuteczność wobec dzieci szkolnych oraz deficyty oferty dla seniorów i osób z niepełnosprawnościami. Głównymi barierami są czynniki ekonomicznolegislacyjne (brak stabilnego finansowania), przy wystarczających zasobach wewnętrznych. Hipotezy badawcze zweryfikowano pozytywnie: H1 – przywracanie relacji społeczeństworolnictwo; H2 – dominacja barier zewnętrznych. Kluczowe rekomendacje obejmują uproszczenie regulacji prawnych, integrację z systemem oświaty oraz rozwój sieciowania i promocji.

Bibliografia

  1. Aspekty bezpieczeństwa w Zagrodach Edukacyjnych, 2024. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie, Kraków.
  2. Barwicka A.M., 2018. Świadomość konsumencka młodzieży. St. Eduk. 50, 413–423. https://doi.org/10.14746/SE.2018.50.27
  3. Berget B., Braastad B.O., 2008. Kunnskapsstatus og forskningsbehov for Inn på tunet. [Knownledge status and research needs for ‘Into the Farmyard’]. Institutt for husdyr-og akvakulturvitenskap, Universitetet for miljø-og biovitenskap, 2008.
  4. Bogusz M., Kania J., 2016. Zagrody edukacyjne jako przykład innowacyjnej przedsiębiorczości. W: A. Jęczmyk, M. Maćkowiak, J. Uglis (red.), Turystyka wiejska. Zagadnienia ekonomiczne i marketingowe. Wyd. Wieś Jutra, Poznań, 116–123.
  5. Bogusz M., Kmita-Dziasek E., 2015. Zagrody edukacyjne jako przykład innowacyjnej przedsiębiorczości na obszarach wiejskich. W: W. Kamińska (red.), Innowacyjność w turystyce wiejskiej a nowe możliwości zatrudnienia na obszarach wiejskich. Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN, Warszawa, 155–166.
  6. Chojnacka-Ożga L., Ożga W., 2007. Gospodarstwa dydaktyczne jako jedna z form działalności agroturystycznej na przykładzie włoskiej prowincji Mantui. W: I. Sikorska-Wolak (red.), Turystyka w rozwoju obszarów wiejskiej. Wyd. SGGW, Warszawa, 190.
  7. Czapiewska G., 2018. Innowacyjność i aktywność społeczna w rozwoju obszarów wiejskich Pomorza – przykład zagród eduka-cyjnych. Acta Univ. Lodz. Folia Geogr. Soc.-Oecon. 31(1), 39–58. https://doi.org/10.18778/1508-1117.31.03
  8. Di Iacovo F., O’Connor D., 2009. Supporting policies for social farming in Europe: Progressing multifunctionality in responsive rural areas. ARSIA, Firenze.
  9. Dobrzyniak M., 2025. Wyzwania edukacyjne – wybrane preferencje mieszkańców obszarów wiejskich. Rocz. Andrag. 32, 119–134. https://doi.org/10.12775/RA.2025.007
  10. Gadomska A., Sieczko A., 2025. Postrzeganie innowacyjnych produktów turystyki wiejskiej przez studentów uczelni warszaw-skich. Tur. Roz. Reg. 23, 37–46. https://doi.org/10.22630/TIRR.2025.23.4
  11. Hassink J., Van Dijk M., 2006. Farming for health across Europe. Comparison between countries, and recommendations for a research and policy agenda. W: J. Hassink, M. Van Dijk (red.), Farming for health: Green-care farming across Europe and the United States of America. Springer, Dordrecht, 347–357.
  12. Jabłoński M., 2016. Zapomniana rzeczywistość. Rzecz o (nie)świadomej inkluzji społecznej osób z niepełnosprawnością intelek-tualną w Państwowych Gospodarstwach Rolnych. Parezja 2(6), 131–147.
  13. Kmita-Dziasek E., 2011. Agroturystyczne gospodarstwa edukacyjne – idee i dobre przykłady. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie, Kraków.
  14. Kmita-Dziasek E., 2014. Gospodarstwa edukacyjne w koncepcji rolnictwa zaangażowanego społecznie. Śląski Ośrodek Doradz-twa Rolniczego, Częstochowa.
  15. Kmita-Dziasek E., Bogusz M., 2017. Networking wiejskiej przedsiębiorczości na przykładzie Ogólnopolskiej Sieci Zagród Eduka-cyjnych. W: J. Wojciechowska (red.), Sieci współpracy w turystyce wiejskiej. Stan obecny i nowe wyzwania. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie, Kraków–Łódź, 115–133.
  16. Kmita-Dziasek E., Kieljan K., Klimowska-Bobula E., Puchała J., Przybyszewska J., 2011. Wprowadzenie do zagadnień edukacji w gospodarstwie rolnym. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie, Kraków.
  17. Kmita-Dziasek E., 2015a. Koncepcja i funkcjonowanie Ogólnopolskiej Sieci Zagród Edukacyjnych. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie, Kraków, 15.
  18. Kmita-Dziasek, 2015b. Wprowadzenie do zagadnień edukacji w gospodarstwie rolnym. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie, Kraków.
  19. Kmita-Dziasek E., 2022a. Koncepcja i funkcjonowanie Ogólnopolskiej Sieci Zagród Edukacyjnych. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie, Kraków.
  20. Kmita-Dziasek E., 2022b. Wprowadzenie do zagadnień edukacji w gospodarstwie rolnym. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie, Kraków.
  21. Krzyżanowska K., 2016. Koncepcja i efekty działania Ogólnopolskiej Sieci Zagród Edukacyjnych. W: A. Grynia (red.), Czynniki ograniczające oraz poprawiające konkurencyjność nowych krajów członkowskich Unii Europejskiej. Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie, Uniwersytet w Białymstoku, Wilno, 304–313.
  22. Mańkowska A., 2009. Przemiany programu nauczania obowiązkowego w Norwegii. Prz. Pedag., 83.
  23. Marcysiak T., 2024. Zagrody edukacyjne a nowe role społeczne na obszarach wiejskich. Wieś Rol. 202(1), 115–139. https://doi.org/10.53098/wir.2024.1.202/05
  24. Marcysiak T., Kamiński R., Kmita-Dziasek E., Hapka A., 2023. Gospodarstwa edukacyjne w systemie rolnictwa społecznego. Dom Organizatora, Toruń.
  25. Mitura T., Buczek-Kowalik M., 2016. Zagroda edukacyjna jako nowy produkt turystyczny (przykład województwa podkarpac-kiego). Ann. UMCS sec. B 71(2). http://dx.doi.org/10.17951/b.2016.71.2.117
  26. Nazаr K., Krzysztof O., 2024. Zagroda edukacyjna jako markowy produkt turystyczny na obszarach wiejskich. Czerkasy, 89.
  27. Raciborski J., 2022. Prawne uwarunkowania prowadzenia działalności edukacyjnej w gospodarstwach rolnych. Centrum Do-radztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie, Kraków.
  28. Sajdera J., 2020. Inicjatywy przedsiębiorcze na rzecz edukacji z perspektywy działalności Ogólnopolskiej Sieci Zagród Eduka-cyjnych. Przedsięb. Eduk. 16(2), 214–224. https://doi.org/10.24917/20833296.162.17
  29. Sajdera J., 2022. Edukacja w zagrodach edukacyjnych w kontekście dokumentów programowych wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie, Kraków.
  30. Sammel A., 2017. Zagrody edukacyjne jako miejsce kształcenia osób dorosłych. Tur. Rozw. Reg. 7, 81–90. https://doi.org/10.22630/TIRR.2017.7.8
  31. Sikorska-Wolak I., Krzyżanowska K., Zawadka J. 2018. Edukacja w turystyce wiejskiej. Wyd. SGGW, Warszawa, 98, 113.
  32. Sikorska-Wolak I., Zawadka J., 2018. Edukacyjne funkcje gospodarstw rolnych. Econ. Reg. Stud. 9(2), 79–80, 98–112.
  33. Smeds P., Jeronen E., Kurppa S., 2015. Farm education and the value of learning in an authentic learning environment. Int. J. Environ. Sci. Educ. 10(3), 381–404. https://doi.org/10.12973/ijese.2015.251a
  34. Steigena A.M., Kogstada R., Hummelvollb J.K., 2016. Green Care services in the Nordic countries: an integrative literature review. Europ. J. Soc. Work 19(5), 693. https://doi.org/10.1080/13691457.2015.1082983
  35. Wierzbicka A., Ortell P., 2013. Efektywność różnych metod edukacji przyrodniczo-leśnej w pokazowej zagrodzie zwierząt w Gołuchowie. For.estry Letters 105, 103–111.
  36. Wiśniewska A., 2023. Dziedzictwo kulturowe w programach edukacyjnych pomorskich gospodarstw agroturystycznych nale-żących do Sieci Zagród Edukacyjnych. Roz. Reg. Pol. Reg. (67), 43–68. https://doi.org/10.14746/rrpr.2023.67s.05
  37. Wnęk M., 2016. Ekologia i ochrona środowiska w programach Zagród Edukacyjnych. Centrum Doradztwa Rolniczego Oddział w Krakowie, Kraków.
  38. Wojciechowska-Solis J., Kobyłka A., Ciesielski M., Korcz N., 2024. Potencjał turystyki przyrodniczej w Polsce. Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław.
  39. Wysiński P., 2023. Zagroda Edukacyjna pomysłem na biznes – aspekty formalno-prawne prowadzenia działalności edukacyjnej w gospodarstwie rolnym. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie, Kraków.
  40. Zawadka J., Gabrjonczyk P., Krzyzanowska K., 2023. Charakterystyka oferty polskich zagród edukacyjnych. Annals PAAAE 25(3). https://doi.org/10.22004/ag.econ.340051

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.